Abdul Majid Daryabadi

Abdulmâcid, 16 Mart 1892 (16 Şaban 1310) tarihinde Uttar Pradeş eyaletinin Deryabad kasabasında doğdu. Babası hukukçu olup Deputy Collector olarak görev yapan Abdülkadir (1848-1912), annesi Bibi Nâsirü’n-Nisâ, dedesi Müftü Mazhar Kerim Kıdvâî (ö. 1873), büyük dedesi ise Şeyh Mahdum Bahş (Bakhsh) idi. Baba ve anne tarafından Hint Alt Kıtası’nın bilinen Kıdvâî ailesine mensuptur. Bu ailenin kökenlerinin Gazze’ye kadar uzandığı belirtilmektedir. Abdulmâcid Deryâbâdî’nin kendi beyanına göre soyu İsrailoğullarına dayanmaktadır ve bunu destekleyen şecereleri de mevcuttur. Kendisi beş kardeşin en küçüğüdür. Dini bir ortamda yetişmiş, ilk eğitimiyle birlikte Arapça ve Farsça’yı evde babasından öğrenmiştir.

Orta eğitimi için modern tarzdaki Sitapur High School’a kaydolmuş ve 1902-1908 yılları arasında burada öğrenim görmüştür. Temmuz 1908’de, Leknev Üniversitesi’nin ilk hâli sayılan ve Allahabad Üniversitesi’ne bağlı olarak eğitim veren Canning Koleji’ne kabul edilmiştir. Allahabad Üniversitesi’nden 1912 yılında, Felsefe ve Arap Edebiyatı ağırlıklı lisans derecesiyle mezun olmuştur. Felsefe alanında lisansüstü eğitim almak istemiş; bu eğitimi veren kurumlardan biri olan Aligarh Koleji’nin kabul sınavına 1913 yılında girmiş ancak başarılı olamamıştır. Bunun üzerine Delhi’deki St. Stephen’s College’a kabul edilmiştir. Ne var ki babasının 1912 yılında hac görevini yerine getirirken vefat etmesi sebebiyle tahsilini sürdürememiş ve çalışma hayatına atılmıştır.

1916 yılında evlenmiştir. Bu dönemde kendisini akılcı bir kişi olarak tanıtmakta ve İslâm’a karşı mesafeli bir duruş sergilemekteydi. Ancak zamanla ilgi alanını tasavvufa yöneltmiş, ardından Eşref Ali Tânevî’ye intisap ederek tasavvuf yoluna girmiştir. Bu tarihten sonra daha sistemli bir hayat sürmüş; dönemin önemli fikrî ve siyasî dergilerinde çalışmış veya yazılar kaleme almıştır. 1927’de Aved Hilafet Komitesi başkanı olarak Leknev’deki Hilafet Konferansı’na katılmıştır.

Hayatının geri kalan kısmında bir yandan dinî ve siyasî meselelerle ilgilenmiş, diğer yandan eser telif etmiştir. Toplam elliden fazla eser kaleme almıştır. Eserleri arasında felsefe ve psikoloji alanındakiler önemli bir yer tutarken, tefsir ve Kur’ân çalışmaları onun en önde gelen çalışma sahası olmuştur. Medrese tahsili görmemiş olmasına rağmen isminin başına “Mevlânâ” unvanı eklenmiş ve hayatı boyunca bu unvanı kullanmıştır. Arapça’ya ileri derecede nüfuzu sebebiyle bu kullanım yadırganmamıştır.

Çeşitli ödüller almış, Aligarh Üniversitesi tarafından kendisine fahri doktora verilmiştir. Urduca’ya hizmetleri dolayısıyla da ödüllere layık görülmüştür. Hakkında çok sayıda eser kaleme alınmış; Ebü’l-Hasan Ali Nedvî için örnek bir şahsiyet olmuştur. 6 Ocak 1977 tarihinde Leknev’de vefat etmiş, cenaze namazı Nedvî tarafından kıldırılmış ve Deryabad’a defnedilmiştir.

1. Tafsir ul Qur’an. Lahor’daki Taj Company ile 1939 yılında imzalanan sözleşmeyle yazımına başlandı. İlk cildi 1941, ikinci cildi ise 1943 yılında yayımlandı. Otuz ayda tamamlanması planlanan eser ancak 1958 yılında tamamlanabildi. Aynı yayınevi tarafından 1962, 1970 ve 1971 yıllarında yeniden basıldı. Daha sonra Ebü’l-Hasan Nedvî’nin girişimleriyle gözden geçirilmiş baskısı Tafsirul Quran: Translation and Commentary of the Holy Quran adıyla Academy of Islamic Research and Publications tarafından dört cilt halinde 1981-1985 yılları arasında Leknev’de yayımlandı.
2. Tefsîr-i Mâcidi. İngilizce tefsirin toplumda ilgi uyandırmasının ardından gelen talep üzerine Mâcidî, 1944 yılında Deryabad’da Tefsîr-i Mâcidi adıyla dört ciltlik yeni bir Urduca tefsir kaleme aldı. Eserin günümüze kadar çok sayıda baskısı yapılmıştır.
3. Arzu’l-Kur’ân ya Coğrafya-i Kur’ânî. Kur’ân’da geçen tarihî olaylar ve mekânlarla ilgilidir. Aynı konuda Seyyid Süleyman Nedvî ve Mevdûdî de eserler kaleme almıştır.
4. Hayvânât-ı Kur’ânî. Mektebe-i Nedvetü’l-Meârif, Benaras 1955, 170 s.
5. Sîret-i Nebevî-i Kur’ânî.
6. Müşkilâtu’l-Kur’ân. Islamic Research Foundation, Madras 1977. 1970 yılında yazılan bu kitabın diğer adı Kur’ânî Mutâlaa Bîsvîn Saddî Meyn olup, Madras’ta 1970 yılında yapılan konuşmalardan oluşmaktadır.
7. A‘lâmu’l-Kur’ân ya Kur’ânî Şahsiyeteyn. Sıdk-ı Cedîd Book Agency, Leknev 1959, 208 s.
8. Beşeriyet-i Enbiyâ. Mektebe-i İslâm, Leknev 1959.
9. Muhammed Ali Zâtî Dâirî key Çend Varak. I: Matbua-i Maarif, A’zamgarh 1954; II: 1956.
10. Âp Bîtî. Mektebe-i Firdevs, Leknev 1978, 409 s. 1967 yılında tamamladığı, kendi kaleminden hayat hikâyesidir.